ابن أثير، لغت شناس معروف در كتاب ارزشمندش، النهاية ، مي نويسد: «الزهد: قليل الشيء شيء زهيد؛ زهد؛ يعني، چيز اندك و ناچيز». [ وقتي گفته مي گردد:] «تزاهدوا الحدّ: احتقروه و أهانوه؛ نسبت به چيزي زهد ورزيدند؛ يعني، آن را حقير شمردند و ناچيز انگاشتند». همچنين يكي از معاني زهد، خويشتن داري از ارتكاب نارواها و خودداري از ناسپاسيهاست؛ چنانچه پيامبر (ص) فرمود: «الزهد هو أن لا يغلب الحلال شكره و لاالحرام صبره، زاهد كسي می باشد كه در هنگام دستيابي به موارد مشروع و حلال، خود را گم نكند (به افراط و تفريط نگرايد) و در صورت فراهم آمدن زمينه ارتكاب حرام، صبر و خويشتن داري را از دست ندهد و دست به گناه نيازد.»

نکته مهم : برای بهره گیری از متن کامل پژوهش یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و پژوهش دانشگاهی در رشته های مختلف می باشد که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

مرحوم نراقي در كتاب معروف خود، جامع السعادات، مي نويسد: «ضد حب الدنيا و الرغبة اليها هو زهد؛ ضد دوستي و تمايل به دنيا را «زهد» گويند او مي افزايد: «زاهد كسي می باشد كه قلب او شيفته و وابسته به دنيا نباشد و غیر از به قدر ضرورت زندگي به دنيا رو نياورد.»

طريحي مي نويسد: «الزهد من الشيء خلاف الرغبة فيه؛ زهد نسبت به چيزي عبارت می باشد از : عدم تمايل و گرايش قلبي نسبت به آن». وي همچنين در تبيين معناي زهد از معاني الأخبار مرحوم صدوق، حديثي نقل مي كند كه : «الزهد يحب ما يحب خالقه، و يبغض ما يبغض خالقه، و يتحرج من حلال الدنيا، و لا يلتفت الي حرامها؛ زاهد كسي می باشد كه معيار حب و بغض او حب و بغض خداي متعال باشد و هرچه كه در نظر خدا محبوب می باشد در پيش او محبوب باشد، و هر چه كه در پيش خدا مبغوض می باشد در چشم او ناپسند آيد، و از حلال دنيا كناره گيرد و به حرام آن اعتنا نكند.»

وي مي نويسد: زهد واقعي، حاصل نمي آيد، غیر از با سه نوع ترك كه عبارتند از:

  • ترك دنيا؛ 2- ترك زينت؛ 3- ترك خواسته هاي نفساني

البته در احاديث هم به اين سه نوع ترك تصریح شده می باشد:

«الزهد في الدنيا ثلاثه أحرف زاء وهاء و دال، فأما الزاء فترك الزينه و اماالهاء فترك الهوي و اما الدال فترك الدنيا؛ واژه زهد داراي سه حرف می باشد: «زا» علامت ترك زينت می باشد، «ها» نشانة ترك هواست، و «دال» علامت ترك دنيا مي باشد.»

در باب بيان فوايد زيارت اهل قبور آمده می باشد:

«فزوروها فانها تزهد في الدنيا و تذكر الآخره؛ به زيارت اهل قبور بشتابيد! زيرا اين اقدام ماية زهد ورزيدن در امور دنيوي و يادآور زندگي اخروي می باشد».

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

چنانكه قرآن كريم از حالت ويژة برادران يوسف در هنگام فروختن وي به قافلة مصري اين چنين ياد مي كند: آنان به قيمتي اندك و ناچيز قانع شدند و با بي اعتنايي ويژه اي از كنار او گذاشتد: « و شروه بثمن بخس دراهم معدوده و كانوا فيه من الزاهدين»

از دقت در اصل مفهوم لغوي و اصطلاحي و موارد كاربرد كلمة زهد به دست مي آيد كه «زهد» عبارت می باشد از: عدم گرايش و رغبت قلبي نسبت به دنيا و امور دنيوي و پرهيز از آن، زهد، ضد حرص و آز به معناي حقير و ناچيزانگاشتن، اهانت رواداشتن و انهادن می باشد، و ترك كردن از پيامدهاي اين حالت ويژه مي باشد؛ همچنين مي توان زهد را به بي اعتنايي و عدم وابستگي قلبي نسبت به دنيا تفسير كرد. البته از تقابل زهد و حرص بهتر مي توان به حقيقت مفهوم زهد، دست يافت. چنان كه يكي از عرفاي بزرگ در تفسير زهد مي گويد:

«الزهد فراغ القلب من الدنيا لا فراغ اليد منها و يقابله الشح و الحرص؛ زهد آن می باشد كه دل بشر، وابسته به دنيا نباشد، نه آن كه دست آدمي از مال دنيوي خالي باشد، از اين رو در برابر زهد، حرص و آز قرار دارد.»

اهميت زهد

زهد، در فرهنگ و معارف الهي، داراي ارج و اهميت ويژه اي می باشد، تا آنجا كه پروردگار متعال، اسوگان و راهبران راستين را به روي آوردن به آن فراخوانده می باشد: «و شرط عليهم الزهد في درجات هذه الدنيا الدنية» ؛ زهد زينتي می باشد خدايي در زندگي خدا باوران. زهد همه گونه نيكيها و خيرها و زيباييها را به همراه خود دارد و كليد همة خوبيهاست. در ساية زهد، عبادت پروردگار متعال به بهترين وجه صورت مي پذيرد. زهد يكي از مصاديق حكمت الهي در ميان انسانهاست، چنان كه پيامبر اكرم (ص) فرمود: «مراد از حكم در آية و آتيناه الحكم صبياً، كه دربارة يحياي پيامبر (ص) نازل شده می باشد، زهد پيشگي می باشد.»

خداوند متعال به موساي كليم فرمود: «يا موسي انه لن يتزين المتزينون بزينه أزين في عيني مثل الزهد؛ اي موسي! آراسته ترين فرد در نزد من كسي می باشد كه خود را به زينت زهد بيارايد، زهد برترين زينتهاست.» چنان كه در كلامي از رسول خدا (ص) مي خوانيم:

«ان صلاح اول هذه الامة بالزهد و اليقين و هلاك آخرها بالشح و الأمل؛ اصلاح و سعادت امت من دستيابي به زهد و رسيدن به مرحله يقين می باشد، ولي ماية هلاكت آنان روي آوردن به حرص و آزمندي و آرزوهاي بلند پروازانه و نابجاست.»

آري، اهميت مسأله زهد به درجه اي می باشد كه از آن به عنوان بزرگترين عامل آسودگي ياد شده می باشد: «الزهد في الدنيا الراحة العظمي؛ زهد ورزيدن در دنيا بزرگترين آسودگي می باشد». چنان كه رسول خدا (ص) فرمودند: «السعادة التامة بالعلم و السعادة الناقصة بالزهد و العبادة من غيرالعلم و الزهادة تعب للجسد؛ سعادت كامل بشر از طريق علم و دانش و سعادت نيمه تمام از راه زهد حاصل مي گردد، و عبادت بدون دانش و زهد ماية خستگي بدن می باشد» آن حضرت همچنين به ابن مسعود اين چنين رهنمود داد:

«يابن مسعود! النار لمن ركب محرماً و الجنة لمن ترك الحلال، فعليك بالزهد فان ذلك مما يباهي الله به الملائكة و به يقبل الله عليك بوجهه و يصلي عليك الجبار؛ اي ابن مسعود! جهنم براي كسي می باشد كه آلوده دامن باشد، و بهشت از آن كسي می باشد كه حلال را ترك گويد (يعني در لذات و روزيهاي حلال غوطه ور نشود) پس در پي زهد پيشگي باش، زيرا زهد از چيزهايي می باشد كه خدا بر فرشتگان خود به آن مباهات مي كند و به خاطر زهد می باشد كه آدمي مورد توجه خداوند متعال قرار مي گيرد و مشمول درود او مي‌گردد.»

همچنين افزود:

«يابن مسعود قول الله تعالي ليبلوكم ايكم احسن عملا يعني: ايكم أزهد في الدنيا انها دارالغرور و دارمن لادار له ولها يجمع من لا عقل له ان احمق الناس من طلب الدنيا؛

اي پسر معسود! مراد از گفتار خداي متعال كه فرمود: وليبلوكم أيكم أحسن عملاً، اين می باشد كه شما را امتحان مي كند تا روشن گردد كه كدام يك از شما نسبت به دنيا زاهدتر و بي اعتناتريد، زيرا دنيا محل غرور و فريفتگي می باشد و از آن كسي می باشد كه در آخرت داراي منزلي نباشد، و كسي كه براي دنيا مي اندوزد عاقل نيست، و احمق ترين مردم كسي می باشد كه فقط در پي تأمين دنيا باشد.»

رهبانگيري ممنوع می باشد!

شيفتة دنيا نگشتن غير از وانهادن آن می باشد، كه اولي زهد ورزي و دومي رهبانيگري می باشد. رهبانيت از مادة «رهب» به معناي ترس می باشد، و در معناي لغوي آن نوعي خوف و خشيت قلبي نهفته می باشد، خوفي كه گوشه گيري و ترك زندگي اجتماعي را باعث گشته و انزوا و جامعه گريزي را در بردارد، و از مظاهر آن: ترك ازدواج، روي آوردن به عزلت و ترك ديار می باشد.

استاد مطهري در اين باره مي نويسد: حقيقت اين می باشد كه زهد اسلامي غير از رهبانيت می باشد، و رهبانيت بريدن از مردم و روي آوردن به عبارت می باشد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

وي همچنين در باب زهد پيامبر اكرم (ص) يادآوري مي كند كه آن حضرت مي فرمود:

«به اندازه طاقت عبادت كنيد و بيش از ظرفيت خود بر خود تحميل نكنيد كه اثر معكوس دارد. [ رسول خدا (ص)] با انزوا و گوشه گيري و ترك اهل و عيال مخالف بوده.»

رهبانيگري در تاريخ زندگي بشر سابقه اي طولاني دارد. اين مسأله در ميان هندوها بسيار رايج بود و هم اكنون نيز مرتاضان هندي را مي توان به عنوان تداوم بخش آن نام برد؛ زهدي كه همراه با ساير جلوه هاي رياضت، مورد توجه آنان می باشد.


دیدگاهتان را بنویسید